De Raad van de Europese Unie: vijftien standpunten resulteren in een gezamenlijk doel

De Raad van de Europese Unie neemt, doorgaans samen met het Europees Parlement, de "wetten" van de EU aan. Omdat de Raad bestaat uit de relevante ministers van de lidstaten, wordt deze instelling ook vaak de "Raad van ministers" genoemd, maar dit is niet de officiële naam. Ze trachten een gemeenschappelijke Europese noemer te vinden voor de verschillende nationale belangen en om compromissen te bereiken die voor alle lidstaten aanvaardbaar zijn.

Rol en verantwoordelijkheden
De Raad is het forum waar de lidstaten in samenwerking met het Europees Parlement wetgeving voor de Europese Unie aannemen en waar de vertegenwoordigers van de lidstaten hun nationale belangen verdedigen. Hier worden compromissen uitgewerkt tussen de Europese doelstellingen en de vaak sterk uiteenlopende belangen van de afzonderlijke lidstaten.

Tot het begin van de jaren negentig was de Raad de enige wetgevende instantie van de Europese Unie. Sindsdien is de situatie fundamenteel veranderd. De Raad werkt nu bij vrijwel alle beslissingen nauw samen met het Europees Parlement. De Raad heeft op veel gebieden niet langer de bevoegdheid om beslissingen te nemen zonder de instemming van het Parlement.

Wie zitten er in de Raad?
Algemene zaken, transport, milieu - de Raad heeft veel verschillende petten op: in de Raad komen de ministers van de nationale regeringen bijeen, en de samenstelling verschilt naar gelang van het onderwerp van het overleg. Er zijn meer dan 25 soorten Raadsvergaderingen.

De ministers hebben de bevoegdheid om besluiten te nemen die bindend zijn voor hun regeringen. De leden van de Raad zijn dus politiek verantwoording schuldig aan hun nationale parlement en aan het publiek.

Hoe werkt de Raad?
De Raad kan alleen maar besluiten nemen op basis van voorstellen van de Commissie.

De besluiten van de Raad worden voorbreid door het "Comité van permanente vertegenwoordigers" van de lidstaten. Elke lidstaat heeft een permanente vertegenwoordiging in Brussel. Aan het hoofd van de permanente vertegenwoordigingen staan de permanente vertegenwoordigers, de "ambassadeurs" van de lidstaten bij de Europese Unie. Deze vormen samen het Comité van permanente vertegenwoordigers, dat tot taak heeft de ministeriële vergaderingen van de Raad voor te bereiden. Nadat de technische details in werkgroepen zijn onderzocht, tracht dit comité eventuele meningsverschillen tussen de lidstaten vóór de vergaderingen van de ministers zo goed mogelijk glad te strijken.

Als de vertegenwoordigers van de lidstaten het eens zijn, is de feitelijke beslissing in de Raad vaak niet meer dan een formaliteit. Als de vertegenwoordigers echter geen overeenstemming kunnen bereiken, moeten de ministers zelf aan de onderhandelingstafel komen en naar een compromis zoeken.

De Raad speelt een bijzonder belangrijke rol op die gebieden die vallen onder de intergouvernementele samenwerking, dat wil zeggen het gemeenschappelijke buitenlands en veiligheidsbeleid en de samenwerking op het gebied van justitie en binnenlandse zaken. Op deze gebieden werkt de Raad zelf voorstellen uit, waarover hij vervolgens een besluit neemt.

Hoe stemt de Raad?
De Raad kan op verschillende manieren besluiten nemen: unaniem, met een gewone meerderheid of met een gekwalificeerde meerderheid van stemmen. Welke procedure voor welk beleidsterrein wordt gebruikt, is duidelijk vastgelegd in de Verdragen van de EU.

Bij stemming gebaseerd op unanimiteit of op een gewone meerderheid van stemmen heeft elk land één stem. Als er echter een stemming wordt gehouden waarbij een gekwalificeerde meerderheid vereist is, worden de stemmen van de lidstaten verschillend gewogen - afhankelijk van de vraag of het een groot land, zoals Frankrijk, is of een klein land, zoals Luxemburg.

Het is vaak zeer moeilijk om tot een unaniem besluit te komen, omdat de belangen van de lidstaten te ver uiteen liggen. Zeer regelmatig wordt de voortgang in de beleidsvorming vertraagd door één lidstaat. In de loop der jaren is stemmen met een gekwalificeerde meerderheid daarom op steeds meer gebieden toegepast.

Het wegen van stemmen: hoe zwaar weegt ieders stem?
Als er in de Raad besluiten worden genomen met een gekwalificeerde meerderheid en elke lidstaat "zijn" stem uitbrengt, varieert het gewicht van deze stem, afhankelijk van de vraag of de stem door een groot of door een klein land wordt uitgebracht. De stemmen van de lidstaten worden als volgt gewogen (zie afbeelding).

- Duitsland, Frankrijk, Italië en het Verenigd Koninkrijk: elk 10 stemmen,
- Spanje: 8 stemmen,
- België, Griekenland, Nederland en Portugal: elk 5 stemmen,
- Oostenrijk en Zweden: elk 4 stemmen,
- Denemarken, Finland en Ierland: elk 3 stemmen
- Luxemburg: 2 stemmen.

In totaal zijn er 87 stemmen. Om een gekwalificeerde meerderheid te krijgen zijn er minstens 62 stemmen nodig. Een besluit kan door 26 tegenstemmen worden tegengehouden.

Het voorzitterschap van de Raad
Om te zorgen dat de Raad zo efficiënt mogelijk kan werken, wordt het voorzitterschap beurtelings door elk van de lidstaten bekleed, steeds voor zes maanden.

Aangezien de taken van de Unie in de loop der jaren breder en omvangrijker zijn geworden, is ook het belang van het voorzitterschap toegenomen. Deze taken zijn:

- alle vergaderingen van de Raad voorbereiden en deze voorzitten;
- compromissen en pragmatische oplossingen opstellen;
- consistentie en continuïteit van de besluiten garanderen.

In 1995 is besloten dat het voorzitterschap achtereenvolgens bij de volgende landen rust. Het land dat het eerst wordt genoemd, bekleedt het voorzitterschap gedurende de eerste zes maanden van het jaar.

1998: Verenigd Koninkrijk/Oostenrijk
1999: Duitsland/Finland
2000: Portugal/Frankrijk
2001: Zweden/België
2002: Spanje/Denemarken

De Raad van de Europese Unie in een oogopslag
Leden: de ministers van de vijftien lidstaten.
Rol: wetgevende instantie van de Europese Unie.
Adres:
Wetstraat 175
B-1048 Brussel
Telefoon (32-2) 285 61 11
Fax (32-2) 285 73 97
Website: ue.eu.int